Geschiedenis Eerste Wereldoorlog
Historicus Koen Koch laat zien dat we pas in 1945 leerden van WOI.
In de BBC-comedyserie Dad’s Armywerd korte metten gemaakt met de vechtlust van de Britten in 1940/1945. De Home Guard bestaat uit bange burgermannen. De enige met oorlogservaring is Corporal Jones, die nog in Afrika gevochten heeft tegen de ‘Fuzziewuzzies’. Maar één onderwerp lieten de scenarioschrijvers welbewust links liggen: de Eerste Wereldoorlog. Geen woord daarover. De Great War liet in Engeland meer diepe littekens achter dan WOII.
De Eerste Wereldoorlog was een menselijk en militair dieptepunt: miljoenen soldaten stierven, voor het grootste deel volstrekt zinloos. Vier jaar lang bleven de bevelhebbers aan beide zijden volhouden dat de impasse van de loopgravenoorlog kon worden opgeheven door méér soldaten in te zetten en langer door te vechten dan de vorige keer.
Eenmaal teruggeslagen, werd de slachting goedgepraat door te zeggen dat de oorlog nu eenmaal een uitputtingsslag was. WOI bleek een oorlog zonder duidelijke aanleiding en zonder duidelijke doelen – afgezien van ‘winnen’. Toch lieten al die soldaten zich als makke schapen afvoeren. Een oorlog waar men geen grappen over kón maken, totdat Blackadder ten tonele verscheen.
Grandioos geblunder
Hoe kon het zo ver komen? Waarom duurde het zo lang? Koen Kochs Kleine geschiedenis van de Grote Oorlog laat zich lezen als poging die vragen te beantwoorden. De Marne, Gallipolli, Verdun, de Somme, Ieper, Passendale: Koch geeft aan wat er misging en waaróm. De hoofdrolspelers in dit compacte en ontluisterende overzicht zijn niet de soldaten maar de generaals en politici die wanhopig een uitweg zochten uit de ellende die ze zelf hadden veroorzaakt.
Koch distantieert zich van de recente trend om de als een domme slachter afgeschilderde Britse opperbevelhebber Douglas Haig toch maar te beschouwen als een overwinnaar, of sorts. Koch acht het oude, harde oordeel duidelijk terecht. Hij wijst er tevens op dat de grootste aantallen slachtoffers niet uitsluitend vielen in de beruchte slagen (Verdun, Ieper, Somme), maar dat met name tijdens de laatste veldslagen ook enorme aantallen sneuvelden.
De geallieerde eindoverwinning is volgens Koch te danken aan het feit dat de Duitse opperbevelhebber Ludendorff de kluts kwijt raakte. Hij verspilde Duitslands laatste krachten en droeg de macht daarna over aan de politici die vier jaar lang buitenspel hadden gestaan. Zij moesten de puinhoop maar opruimen. Daarna was het aan de geallieerden om voor de laatste maal grandioos te blunderen. Bij de Vredesbesprekingen van Versailles slaagden ze erin de Europese landkaart zo vergaand te verrommelen dat velen direct constateerden dat een nieuwe Wereldoorlog onvermijdelijk was.
En toch, schrijft Koch, was WOI ‘veel meer dan een tragisch conflict.’ De oorlog vormde een fundamentele cesuur in de Europese geschiedenis: ze leidde tot de ondergang van het Russische, Duitse en Oostenrijk-Hongaarse keizerrijk en vernietigde het naïeve vooruitgangsgeloof van de 19e eeuw. Door de politieke en economische chaos die volgde, legde de oorlog de basis voor nóg een wereldoorlog en daarna de Koude Oorlog.
De wapenstilstand van 1918 betekende het einde van een tijdperk, en de geboorte van het nieuwe Europa. Als er één reden is geweest waarom Europa besloot zich economisch te verenigen en oorlog uit te bannen, dan was dat niét de Tweede Wereldoorlog, maar de Eerste. Pas in 1945 kon West-Europa leren van de harde lessen van de Eerste Wereldoorlog. Koch laat zien hoeveel daarvoor is geleden, en waarom deze oorlog dus nooit vergeten zal worden.
* Koen Koch, Een kleine geschiedenisvan de grote oorlog; 24,95 euro
http://www.depers.nl/cultuur/501520/De-zinloze-oorlog-die-alles-veranderde.html
10/02/2012 | 18:56 uur
LET OP: De antwoorden op dit bericht zijn niet zichtbaar voor gasten. U dient zich te 
Auteur