Defensieforum.nl

[bergd]

Wanneer een mogendheid via
culturele druk een bepaalde ideologie
in een land wil introduceren, heeft dat
weinig kans van slagen.
… Dat concludeert een Russische
archiefonderzoekster die studie
maakte van de naoorlogse beïnvloeding
van Duitse universiteiten door
zowel Amerika als Rusland.

▶ Groningen
Duitse collegezalen waren ten tijde van
de Koude Oorlog (1945-1990) een ideologisch
slagveld. Zowel de voormalige
Sovjet-Unie als de Verenigde Staten
probeerden er hun ideologie op te dringen,
echter met weinig resultaat.
Tot deze bevindingen komt Natalia
Tsvetkova (1973). Ze bestudeerde de
greep van Rusland en de VS op de Duitse
universiteiten in de periode na de
Tweede Wereldoorlog. Zij deed dit op
basis van recent geopende archieven.
Vandaag promoveert de in Sint Petersburg
werkzame Russische wetenschapper
aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Het beïnvloeden door de twee supermogendheden
van de Duitse intelligentsia
slaagde maar ten dele aan beide
zijden van het IJzeren Gordijn, volgens
Tsvetkova omdat de hoogleraren een
zekere mate van onafhankelijkheid
wisten te bewaren. ‘Ook de studenten
bleken de westerse en communistische
heilsleer niet voor zoete koek te slikken.’
Zowel Rusland als de VS pakten de hervorming
van het universiteitsleven in
hun eigen bezettingszones stevig aan.
Dat strekte verder dan alleen een zuivering
van nationaalsocialistische elementen.
Zo werden in West-Duitsland
rectoren vervangen, universitaire statuten
herschreven, studierichtingen gewijzigd
door nieuwe disciplines, zoals
politieke wetenschappen, te introduceren
en werd de collectie van de universiteitsbibliotheken
grondig aangepast.
brandpunt
‘Het doel was’, aldus de onderzoekster,
‘het opleggen van eigen doctrines aan
de Duitse bevolking, oftewel cultureel
imperialisme. Daarmee werd Duitsland
een brandpunt van de ideologische
strijd tussen Oost en West’.
Zelfs na de onafhankelijkheid van de
Bondsrepubliek Duitsland in 1955 ging
de Amerikaanse bemoeienis door. Zo
dwong Washington in 1969, ten tijde
van de onrust onder studenten, de
Duitse regering tot een nieuw pakket
universitaire hervormingen, ontworpen
door Amerikaanse deskundigen.
Toch heeft dit ‘cultureel imperialisme’
weinig bereikt, stelt Tsvetkova vast,
‘want het Duitse professoraat dwarsboomde
deze bedoelingen uit een conservatieve
voorliefde voor de Duitse onderwijstraditie’.
Ook in Oost-Duitsland stuitte het cultureel
offensief op verzet van de hoogleraren,
hoewel de intellectuele dissidenten
in het Oostblokland er meer oren
naar hadden. Al met al bleven de universiteitsdocenten
‘vol bewondering’
vasthouden aan de waarden van de traditionele
Duitse universiteiten: academische
vrijheid, grote afstand ten opzichte
van de politiek en veel invloed
voor de wetenschappelijke staf.
Aan het einde van de Koude Oorlog waren
de Duitse universiteiten niet westers
of communistisch georiënteerd,
maar onveranderd. ‘Het cultureel imperialisme
was gestrand op de conservatieve
hang naar de eigen Duitse onderwijstraditie.’
De les voor vandaag is, volgens de promovenda,
dat het weinig zinvol is om
via culturele druk en dominantie een
bepaalde ideologie in een land in te
voeren, al wordt dit gepoogd. Daarbij
valt te denken aan de pogingen vanuit
het Westen om de Arabische wereld
cultureel te beïnvloeden, de internationale
propaganda door Rusland en China,
en de wijze waarop Europa Afrikaanse
landen tracht op te voeden. <

Bron: ND
Hans Hopman nd.nl/binnenland